फाईल तस्बिर । एजेन्सी । मंगोलियाको सरकारले त्यस देशका जनतालाई आउँदो गर्मीमा कोरोनाको बिरूद्ध युद्ध जित्ने आश्वासन दिएको थियो। बहरेनले भने कि केही महिना पछि देशको अवस्था पूर्ण रूपले सामान्य हुनेछ किनकि खोप निकै छिटो भइरहेको छ। सेचेल्सको एकदम सानो टापुले घोषणा गरेको छ कि देशभरि खोप लाग्ने काम भइरहेको छ र चाँडै देशको अर्थव्यवस्था फेरि जीवित हुनेछ। ट्र्याकमा फर्कनेछ। यी तीन देशहरु चीनका खोपमा विश्वास गर्ने दर्जनौ देशहरु मध्ये एक हुन् तर अब यी देशहरुमा अवस्था एकदम नाजुक भएको छ र चिनियाँ खोप कोरोना भाइरसको बिरूद्ध पूर्ण रूपमा असफल साबित भएको छ।

चीनको खोप एकदम सजीलोसँग उपलब्ध छ, त्यसैले यी तीन देशहरूले चीनबाटै खोप किनेका थिए र उनीहरूले ठूलो मात्रामा आफ्नो देशमा खोप दिन थाले। तर, जहाँ यी देशहरूलाई खोप लगाए पछि कोरोना भाइरसबाट मुक्त हुनु स्थानमा, यी देशहरू कोविडको नक्कलमा परेका छन्। यी देशहरूको जनसंख्या भारतको बिहार वा उत्तर प्रदेश जत्तिकै होइन, तर उनीहरूले धेरै दुःख भोगिरहेका छन्। चीन अमेरिकाले गत वर्ष यसको खोप डिप्लोमेसी अभियानलाई अगाडि बढाएको थियो र विश्वव्यापी समुदायलाई विश्वव्यापी समुदायलाई विश्वस्त गराउन प्रयास गर्‍यो कि चिनियाँ खोप को गम्भीर घटनाहरूलाई रोक्न प्रभावी र प्रभावकारी छ। तर, अब यो चीनको खोप कूटनीति पूर्ण रूपमा गलत थियो।
भ्याक्सिन पछि पनि भाइरस फैलियो
उक्त प्रतिवेदनका अनुसार चिनियाँ खोप लगाइएको मुलुकमा कोरोना भाइरस फेरि छिटो फैलिरहेको छ र यो भाइरस पनि खोप लिने मान्छेहरूको हत्या गर्दैछ। चिनियाँ खोपको बिभिन्न प्रकारहरूमा पूर्ण विफलता साबित भएको छ र खोप लगाईएका व्यक्तिहरूले पनि कोरोना संक्रमित भएपछि निको हुन लामो समय लिन्छन्। यी देशहरूमा कोरोना भाइरसको पुन: प्राप्ति दर धेरै कम छ र भाइरसको फैल्ने दर उच्च छ।
आश्चर्यजनक कुरा के छ भने सेशेल्स, चिली, बहराइन र मंगोलिया जस्ता देशहरूमा खोपको 50 प्रतिशत देखि 68 प्रतिशत काम सकिएको छ। यी देशहरूले खोप लगाउने सम्बन्धमा अमेरिकालगायत धेरै विकसित देशहरू छोडेका छन्। यी चार देश खोपको सूचीमा शीर्ष १० मा आउँछन् तर कोरोना भाइरस अझै पनि यी देशहरूमा नराम्ररी फैलिएको छ। जबकि वैज्ञानिकहरू विश्वास गर्छन् कि प्रतिशत खोप लगाएपछि कुनै पनि देशले आफूलाई ठूलो हदसम् प्रतिशतभन्दा बढी सुरक्षित मान्न सक्छ खोप लगाएपछि, यस प्रकारले भाइरस फैलाउने कुनै जोखिम हुनु हुँदैन। न्यु योर्क टाइम्सको रिपोर्टका अनुसार यी चार देशले दुईवटा चिनियाँ खोप सिनोफर्म र सिनोभिक बायोटेक आफ्नो देशमा खोपका लागि प्रयोग गरिसकेका छन्। हङकङ युनिभर्सिटीका भाइरस विशेषज्ञ जिन डोyan्यानले फेरि संक्रमण बढ्ने बारेमा भने कि ‘यदि प्रयोग भ्याक्सिन प्रभावकारी भएको भए भाइरसको ग्राफ पक्कै पनि बढेको हुनु हुँदैनथ्यो। चीनको जिम्मेवारी यसलाई तुरुन्तै मिलाउने हो। वैज्ञानिकहरूले समेत बुझ्न सकेका छैनन् किन यि देशहरू कोरोना भाइरसको पासोमा फसेका छन, खोप कार्यक्रम यति छिटो चलेको थियो।
खोप पछि सुधार

अमेरिकामा 45 प्रतिशतभन्दा बढी जनसंख्या खोप लगाईएको छ। अमेरिकामा फाइजर-बायो एन टेक र मोडर्ना भ्याक्सिनका साथ खोप लगाइएको छ। पछि अमेरिकामा कोरोना भाइरस संक्रमणको घटना पछिल्ला महिनामा प्रतिशतले घटेको छ र अब अमेरिकामा कम भीडभाड भएका ठाउँहरूमा मास्क लगाउनु पनि अनिवार्य छ। यसै समयमा अमेरिका पछि इजरायलको पनि आफ्नै देश छ । तपाईंलाई भाइरस मुक्त राष्ट्र घोषणा गरिएको छ। अमेरिकी खोप पनि इजरायलमा प्रयोग भएको छ, जबकि इजरायल सेकेल्स पछि टेक्सीकरणको सन्दर्भमा छ, जहाँ चिनियाँ खोप प्रयोग गरिएको थियो, तर संक्रमणको ग्राफ धेरै छिटो प्रगति भइरहेको छ।

एक तरीकाले, कोरोना भाइरसले संसारलाई तीन भागमा विभाजित गरेको छ। त्यहाँ ती देशहरू छन्, जो धेरै धनाढ्य छन् र उनीहरूले खोपका लागि आफ्नो पूर्वाधारको उत्तम उपयोग गरेका छन् र उनीहरूको स्रोतका कारण कोरना भाइरस संक्रमणलाई रोक्न लगभग सफल भएका छन्। दोस्रो नम्बरमा ती देशहरू छन् जसले चिनियाँ खोप प्रयोग गरेका छन्, तर त्यस्ता देशहरूमा सुरक्षाको खाँचो पर्दैन। सर्कल धेरै कमजोर छ र प्रभाव पनि देखिन्छ। एकै साथ ती देशहरू तीन नम्बरमा छन्, जहाँ खोप अहिलेसम्म पुगेको छैन। यदि हामी चिनियाँ खोपको बारेमा कुरा गर्छौं भने चीनले विश्वका 90 भन्दा बढी देशहरूमा यो खोप पठाइरहेको छ र यी देशहरूले खोप लगाएपछि प्रतिबन्धलाई सहज बनाउन थाल्छन्, ताकि देशको अर्थव्यवस्था पछाडि फर्कन सक्दछ र मानिसहरूले आफ्नो सामान्य जीवनलाई पुनःस्थापित गर्न सक्दछन्। तर फेरि संक्रमणको गतिले यी देशहरूको सपना तोड्यो छ यसै बखत, खोप लिइसके पछि पनि व्यक्तिहरू संक्रमित भएपछि पनि खोपप्रतिको जनविश्वास पूर्ण रूपमा भ broken्ग भइसकेको छ र यो खोपप्रति जनताको विश्वास बढाउन सरकारलाई गाह्रो भइरहेको छ। मंगोलियाका ओत्गोन्जरगल बतारीले भने, ‘खोपको दुबै खुराक लिएको एक महिना भन्दा बढी पछि पनि म सकारात्मक भएँ र मेरो अवस्था झनै नाजुक भयो। यस्तो अवस्थामा, अब हाम्रो विश्वास खोपद्वारा पूर्ण रूपमा टुक्रिएको छ।
चीनले फाइदा लिन खोजेको छ ।
चीनले यसको खोप कूटनीतिबाट फाइदा लिन चाहन्छ र छिटो खोपको निर्माण गर्दैछ र गरिब देशहरूमा यो खोप पुर्‍याइरहेको छ। भारतले खोप आपूर्ति गरिरहेको बेलासम्म १ 18 देशले मात्र चिनियाँ खोपको बारेमा सम्झौता गरेका थिए तर भारतले खोपको आपूर्ति बन्द गरेपछि अहिले 90 भन्दा बढी धेरै देशहरूले यसको खोपको सम्बन्धमा चीनसँग सम्झौता गरेका छन्। भारतले खोप विदेशमा पठाइरहेको छैन। साथै, चीन आक्रामक रूपमा यो महामारीको फाइदा लिनमा व्यस्त छ। शी जिनपिगले विश्वका सबै खाँचोमा परेका देशहरूलाई चाँडै नै “सार्वजनिक सुस्वास्थ्य” भन्दै यो खोप उपलब्ध गराउने कुरा गरिसकेका छन, जबकि खाँचोमा रहेका देशहरूले पहिले खोप लिने जुनसुकै खोप लिइरहेका छन्। मंगोलिया संयुक्त राज्य अमेरिकाको जनसंख्या एकदम थोरै छ र यसले चीनबाट लाखौं खोप लिई यसको जनसंख्याको प्रतिशतभन्दा बढीलाई खोपको दुबै खुराक दिएको छ, तर त्यसको पछाडि आइतवार मंगोलियामा नयाँ घटनाहरू दर्ता भएका छन्। उहि समयमा चीनका परराष्ट्रमन्त्री वा यीले भने कि यो खोप र संक्रमणको वृद्धिमा कुनै सम्बन्ध छैन र डब्ल्यूएचओले पनि चिनियाँ खोपलाई अनुमोदन गरिसकेको छ।
किन चिनियाँ खोप संदिग्ध?

दुबै खोपको अमेरिकामा प्रयोग हुने प्रभाव दर 90 प्रतिशत भन्दा बढी छ, जबकि चिनियाँ खोप मात्र प्रतिशत मात्र प्रभावकारी छ। त्यसमा पनि चीनका खोप कम्पनीहरूले खोपको प्रभावकारिताको बारेमा क्लिनिकल डाटा प्रस्तुत गरेका छैनन्। चिनियाँ खोप कम्पनीहरूले उनीहरूको खोपले कसरी संक्रमण फैलाउन रोक्न सक्छ भनेर बताएको छैन। चिनियाँ रोग नियन्त्रण र रोकथाम को लागी अन्वेषक शाओ यिमिंगले भने कि चीनले आफ्नो जनसंख्याको देखि 85% लाई पूर्ण खोप दिनु पर्छ र त्यसपछि मात्र चीनले बथानलाई प्रतिरोधात्मक क्षमता पूर्ण गर्न सक्दछ। जबकि पहिले चीनले 70 प्रतिशतको बारेमा कुरा गरिसकेको छ। यस्तो अवस्थामा चीनले यो खोपको सम्बन्धमा पारदर्शिता जगेको छैन भन्ने कुरा स्पष्ट छ।