एजेन्सी

उरुग्वेका पूर्व राष्ट्रपति होसे ‘पेपे’ मुहिका, पूर्व–छापामार लडाकू तथा ल्याटिन अमेरिकी वामपन्थीका नायकको ८९ वर्षको उमेरमा निधन भएको सरकारले मङ्गलबार जनाएको छ।

‘गहिरो दुःखका साथ हामी हाम्रा कमरेड पेपे मुहिकाको निधनको घोषणा गर्दछौँ। राष्ट्रपति, कार्यकर्ता, मार्गदर्शक र नेता। हामी तपाईँलाई धेरै याद गर्नेछौँ, पुरानो साथी’, देशका वर्तमान राष्ट्रपति यामान्दु ओर्सीले एक्समा भने।

मुहिकाले आफ्नो सन् २०१०–२०१५ को राष्ट्रपति कार्यकालमा आफ्नो धेरैजसो तलब परोपकारका लागि दान गरे र साधारण जीवनशैली अपनाएर ‘विश्वको सबैभन्दा गरिब राष्ट्रपति’ का रूपमा प्रसिद्धि कमाए।

उनले फुटबल र गाईको मासुका लागि परिचित ३४ लाख जनसङ्ख्या भएको उरुग्वेलाई भ्रष्टाचार र शक्तिशाली शासनले पीडित महादेशमा प्रगतिशील राजनीतिको गढमा रूपान्तरण गरे।

सन् २०२४ मे महिनामा उनलाई अन्नप्रणालीको क्यान्सर भएको पत्ता लागेको थियो, जुन पछि उनको कलेजोमा फैलियो। उनकी श्रीमती लुसिया तोपोलान्स्कीका अनुसार यस हप्ता उनले पोलिएटिभ हेरचाह प्राप्त गरिरहेका थिए।

उनको निधनमा ल्याटिन अमेरिका र बाहिरका वामपन्थी नेताबाट श्रद्धाञ्जलि व्यक्त भएका छन्। बोलिभियाका पूर्व राष्ट्रपति इभो मोरालेसले आफ्ना ‘भाइ’ मुहिकाको निधनबाट दुःखी भएको बताए। ‘म सधैँ अनुभव र बुद्धिले भरिएको उहाँको सल्लाह सम्झन्छु’, उनले भने।

ब्राजिलको सरकारले उनलाई ‘हाम्रो समयका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मानवतावादीमध्ये एक’ भनेर सम्मान गरेको छ भने स्पेनका प्रधानमन्त्री पेद्रो सान्चेसले मुहिकाले ‘जुन कुरामा विश्वास गर्नुभयो, अभियान चलाउनुभयो र बाँच्नुभयो’ त्यो ‘एक राम्रो संसार’ थियो भने।

आफ्नो छोटो शासनकालमा मुहिकाले गर्भपतन र समलिङ्गी विवाहलाई वैधानिक बनाए र उरुग्वेलाई मनोरञ्जनात्मक गाँजाको प्रयोगलाई वैधानिक बनाउने विश्वको पहिलो देश बनाए।

उनले क्यान्सरको निदान पाएपछि पनि वामपन्थका लागि अभियान जारी राखे।

एएफपीसँगको सन् २०२४ नोभेम्बरको अन्तरवार्तामा उनले आफ्ना राजनीतिक उत्तराधिकारी, इतिहास शिक्षक ओर्सीको राष्ट्रपति विजयलाई आफ्नो करियरको अन्त्यमा ‘पुरस्कार’ का रूपमा वर्णन गरेका थिए।

जेलबाट राजनीतिसम्म

ठाडो कुरा गर्ने, हिउँ–जस्तै सेतो कपाल भएका राजनीतिज्ञ उपभोक्ता संस्कृतिका कट्टर आलोचक थिए। राष्ट्रपतिका रूपमा उनले कार्यालयका सुविधा अस्वीकार गरे।

उनी आधिकारिक कार्यक्रमहरूमा चप्पल लगाएर जान्थे र मोन्टेभिडियोको बाहिरी क्षेत्रमा आफ्नो सानो फार्ममा बस्न जारी राखे। त्यहाँ उनको मूल्यवान सम्पत्ति सन् १९८७ को फोक्सवागन बिटल थियो।

सन् १९६० को दशकमा उनले मार्कसवादी–लेनिनवादी सहरी छापामार आन्दोलन टुपामारोसको सहस्थापना गरे।

ती वर्षमा मुहिकाले साहसिक जीवन बिताए। उनले धेरै गोलीका चोट सहे र सामूहिक जेल तोड्न सहभागी लिए।

तर जब सन् १९७२ मा टुपामारोसको पतन भयो, उनलाई फेरि पक्राउ गरियो र उरुग्वेको सन् १९७३–१९८५ को तानाशाही शासनकालमा पूरै जेलमा बिताए। त्यहाँ उनलाई यातना दिइयो र वर्षौं एकान्त कारावास भोगे।

रिहा भएपछि उनी राजनीतिमा प्रवेश गरे र सन् १९८९ मा वामपन्थी ब्रोड फ्रन्ट गठबन्धनको सबैभन्दा ठूलो सदस्य मुभमेन्ट अफ पपुलर पार्टिसिपेसन (एमपिपी) को स्थापना गरे।

सन् १९९५ मा संसद्‌मा निर्वाचित भए र सन् २००० मा सिनेटर र त्यसपछि उरुग्वेको पहिलो वामपन्थी सरकारमा कृषिमन्त्री बने। उनले उरुग्वेको कार्यकाल सीमानुसार केवल एक पाँच वर्षे कार्यकाल राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरे। उनका कुनै सन्तान थिएनन्। थाहा खबर