काठमाडौं – चीनमा उच्च बेरोजगारीको असर विवाहमा परेको छ। युवाहरुले विवाह गर्न छाडेका छन्। यस महिनाको सुरुमा चिनियाँ नागरिक मामिला मन्त्रालयले जारी गरेको तथ्यांकले देशमा बढ्दो बेरोजगारी दरको बीचमा चीनमा कम मानिसले विवाह गरेको देखाएको हो।
चिनियाँ पर्यवेक्षकका अनुसार विवाहको उच्च लागत र चिनियाँ युवामा अत्यधिक आर्थिक दबाबका कारण यो प्रवृत्ति चलिरहेको छ।

रिपोर्टहरू अनुसार, २०२४ को पहिलो त्रैमासिकमा, चीनमा कुल १.९६९ मिलियन दम्पतीको विवाह दर्ता भयो, जुन २०२३ को सोही अवधिमा २.१४७ मिलियन दम्पतीको तुलनामा कम हो। यसले १ लाख ७८ हजार दम्पतीको घटेको वा ८.३ प्रतिशतले कमीलाई प्रस्ट गर्दछ।

चिनियाँ नागरिक मामिला मन्त्रालयको तथ्यांकलाई उद्धृत गर्दै भ्वाइस अफ अमेरिका (भिओए) ले रिपोर्ट गरेको छ कि गत वर्ष २५ देखि २९ वर्ष उमेर समूहका आधाभन्दा बढी चिनियाँ अविवाहित थिए।

यो अवस्थाले विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र चीनका लागि आफ्नो कार्यबल कायम राख्न चुनौती खडा गरेको बताइएको छ।

सन् २०१३ मा १३.२७ मिलियन दम्पतीको विवाह दर्ताको चरम सीमा भएदेखि १ अर्ब ४ करोडको मुलुकले सन् २०२३ सम्म विवाह दर्तामा लगातार गिरावट आएको झण्डै एक दशकको अनुभव गरेको छ, जब अघिल्लो वर्षको तुलनामा नयाँ विवाहको संख्यामा १२.४ प्रतिशतले वृद्धि भएको इप्चो टाइम्सको रिपोर्टमा उल्लेख छ।

एक अमेरिकी प्रकाशनका अनुसार २०२३ मा ७.६८ मिलियन जोडीको विवाह भएको थियो, २०२२ मा ६.८३३ मिलियन जोडीको संख्या ८ लाख ४७ हजारले बढेको थियो भने सम्बन्ध विच्छेदको दर्ता पनि ४ लाख ९३ हजार दम्पतीको भएको थियो। यो दर २०२२ मा २१ मिलियनबाट बढेर २०२२ मा २.५९ मिलियन पुगेको छ।

विज्ञहरूले चीनमा घट्दो विवाह दरले सेवानिवृत्त हुने वा बढ्दो उमेरको जनसंख्याको बीचमा कम बच्चा जन्माउने चिन्ता बढाएको बताएका छन्।

अमेरिकी थिंक ट्याङ्क काउन्सिल अन फरेन रिलेसन्स (सीएफआर)का अनुसार चीनमा वैवाहिक दरमा कमी आउँदा तीव्र बुढ्यौली समाजमा दीर्घकालीन असर देखा पर्नेछ। कम प्रजनन क्षमता र युवाको संख्या घट्दो छ।

चीनको कम्युनिष्ट शासनले २०२२ को अन्तमा अचानक आफ्नो कडा शून्य नीति हटाएको थियो।

कडा गतिशीलता प्रतिबन्धहरू, भेलाहरूमा कडा नियन्त्रणहरू र ठूला शहरव्यापी तालाबन्दीमा बढ्दो निर्भरताले अझ बढी ट्रान्समिसिबल भाइरस भेरियन्टहरूको सामना गर्नका लागि चिन्ह लगाइएका कोभिड शून्य नीतिहरूले आर्थिक गतिविधिमा मात्र ठूलो असर गरेन। तर, धेरै जोडीलाई असर गरेको थियो। विवाह योजना स्थगित भएका थिए। २०२१ र २०२२ बीच विवाहमा लगभग ११ प्रतिशत गिरावट आएको थियो।

सीएफआरका अनुसार ती कडा नीति उठाउँदा कृत्रिम रूपमा कम महामारीको स्तरबाट अर्थव्यवस्था र समाज दुवैमा रिबाउन्ड भयो। पूर्वी एसियामा विवाह बाह्य जन्म अत्यन्तै असामान्य छ। घट्दो विवाह दर आफैंमा घट्दो प्रजनन दरको प्रमुख सूचक हो।

‘सम्भावित रूपमा, चीन जहाँ प्रत्येक वर्ष विवाह दर्ताको संख्या २०१३ मा शिखरमा पुगेदेखि लगभग ६० प्रतिशतले घटेको छ। पूर्वी एसियाली छिमेकीको पाइला पछ्याउँदै छिट्टै विवाह घट्दै गएको समाजतर्फ अघि बढ्नेछ,’ अल्ट्रा न्यूयोर्कस्थित थिंक ट्याङ्कले रिपोर्टमा भनिएको छ, ‘कम प्रजनन क्षमता र युवाको घट्दो संख्या मुख्य कारण हो।’

सन् १९८९ को विद्यार्थी आन्दोलनका प्रमुख व्यक्तित्व र कलाकार जी फेङलाई उद्धृत गर्दै द इपोक टाइम्सले चिनियाँ युवामा विगतको तुलनामा विवाहको चाहना कम रहेको बताएको छ। ‘मैले चिनेका धेरै व्यक्ति, कलेज स्नातक र केही स्नातकोत्तरसहित छन्। तर, हाल बेरोजगार छन् र घरमा बसिरहेका छन्। विशेष गरी जसका अभिभावक सरकारी पदमा छन्, तिनीहरूमध्ये धेरै थोरै यस अवस्थामा छन्,’ १९८९ विद्यार्थी आन्दोलनको क्रममा गुइझोउ विश्वविद्यालय विद्यार्थी स्वायत्त महासंघका नेता जी फेंगले प्रकाशनलाई भने।

आर्थिक मन्दीले धेरैलाई आधारभूत खाना पनि जुटाउन संघर्ष गरिरहेका छन्। ‘बाँच्नका लागि प्राथमिकता सबै भन्दामाथि सार्दै गए। अधिकांशका लागि विवाहले पछाडि लग्दै गएको छ। मुख्य फोकस अब जीविकोपार्जन सुरक्षित गर्न, रोजगारी खोज्न र अर्थपूर्ण कामको पछि लाग्ने हो। बाँच्नको सर्वोच्च प्राथमिकता भएको छ,’ जी फेंगले भनेका थिए।

विज्ञहरूका अनुसार चीनमा बेरोजगारी दर यति उच्च र रोजगारीका अवसर कम भएकाले विशेषगरी देशका साना र मझौला शहर र ग्रामीण क्षेत्रमा, स्थिर आम्दानी बिना कसैले विवाह गर्न सक्दैन।

इपोक टाइम्सले पेकिङ युनिभर्सिटीका एसोसिएट प्रोफेसर चिनियाँ विद्वान झाङ डन्डनले गरेको अनुसन्धान प्रतिवेदनलाई उद्धृत गर्दै गत वर्षको मार्चमा चीनमा युवा बेरोजगारी दर ४६.५ प्रतिशतभन्दा बढी हुन सक्ने बताएको छ।

भारतमा आधारित मासिक पत्रिका स्वराज्यको प्रतिवेदन अनुसार नाटिक्सिस कर्पोरेट एण्ड इन्भेस्टमेन्ट बैंकका वरिष्ठ अर्थशास्त्री ग्यारी एनजीले चीनको युवा जनसङ्ख्याको विवाहप्रतिको दृष्टिकोण परिवर्तन भएकोले क्रमिक गिरावटलाई ‘अपरिहार्य’ भनेका छन्। ‘अर्थशास्त्रीहरू बीचको सामान्य सहमति यो हो कि यदि उमेरको असन्तुलन चकनाचुर हुन्छ भने, यो तपाईलाई चिन्ताको विषय हो,’ एसियाली अध्ययनका प्राध्यापक जेम्स चिनलाई स्वराज्यले भनेका थिए।

यसबाहेक, सन्तान हुर्काउनका लागि जोडिएको लागतले चीनमा विवाहप्रति थप अनिच्छा सिर्जना गरिरहेको छ र यसका साथसाथै देशमा सम्बन्धविच्छेदको दर पनि बढेको साउथ चाइना मर्निङ पोस्टले जनाएको छ।

निवृत्तिभरणको बोझ पनि बढ्दै गएको छ। प्रतिवेदनहरू अनुसार, सेवानिवृत्तको द्रुत बृद्धि (बृद्ध जनसंख्या)को कारणले २०३५ सम्ममा प्रमुख राज्य पेन्सन कोष पनि पैसा समाप्त हुने आकलन गरिएको छ। नेपालपाना